Nərimanov Rayon Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Birliyinin rəisi,
Manaf Manafov

Azərbaycan tarixində faciələr az olmayıb, lakin onların içində 1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş vermiş qırğınlar xüsusi bir yer tutur. 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü, təkcə matəm günü deyil, həm də xalqımızın qarşılaşdığı sistemli vəhşiliyin, etnik təmizləmə siyasətinin simvoludur. Bu gün, keçmişin ağrısını xatırlamaqla yanaşı, gələcək nəsillərə tarixi həqiqətləri çatdırmaq və milli yaddaşı qorumaq baxımından da böyük əhəmiyyət kəsb edir.

XX əsrin əvvəllərində Cənubi Qafqaz regionunda siyasi və sosial vəziyyət mürəkkəb idi. Rusiya imperiyasının süqutu, yeni dövlətlərin yaranmaq cəhdi və regionda hakimiyyət uğrunda mübarizə insanların həyatını təhlükəyə atmışdı. Bu mürəkkəb dövrdən istifadə edən erməni daşnak-bolşevik qüvvələri azərbaycanlılara qarşı sistemli zorakılıq həyata keçirdi. Məqsəd yalnız əraziləri nəzarətə götürmək deyil, eyni zamanda bir xalqın milli və mədəni köklərini məhv etmək idi.

1918-ci ilin mart hadisələri Bakıda başlayaraq qısa müddətdə digər bölgələrə yayıldı. Şamaxı, Quba, Qarabağ, Zəngəzur və İrəvan quberniyasında dinc sakinlər amansızlıqla qətlə yetirildi. Yaşayış məhəllələri dağıdıldı, dini və mədəni abidələr məhv edildi, qadın və uşaqlar belə bu vəhşilikdən kənarda qalmadı. Bu hadisələr təsadüfi toqquşmalar deyil, planlı soyqırımı siyasətinin bir hissəsi idi.

Şamaxıda kəndlər yerlə-yeksan edildi, minlərlə insan həyatını itirdi. Qubada aşkar edilmiş kütləvi məzarlıqlar hadisələrin miqyasını bir daha göstərdi. Zəngəzur və Qarabağ bölgələrində də etnik təmizləmə nəticəsində çoxsaylı kəndlər dağıdıldı, insanlar doğma torpaqlarından didərgin düşdü. Hər bir fakt bu qırğınların sistemli və məqsədyönlü olduğunu təsdiqləyir.

Sovet dövründə bu hadisələrə obyektiv siyasi və hüquqi qiymət verilməmiş, həqiqətlər gizlədilmişdi. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra isə bu tarixi faciə ilə bağlı ciddi araşdırmalar aparıldı. 1998-ci ildə ümummilli lider Heydər Əliyevin fərmanı ilə 31 Mart rəsmi olaraq Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü elan edildi. Bu qərar, xalqın yaddaşının qorunması və tarixdəki həqiqətlərin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Müasir dövrdə Azərbaycan dövləti və diaspor təşkilatları soyqırımı həqiqətlərinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması üçün məqsədyönlü fəaliyyət göstərir. Xarici ölkələrdə keçirilən konfranslar, nəşr olunan kitablar, sənədli filmlər və elmi araşdırmalar bu faciənin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasına xidmət edir. Eyni zamanda, ölkə daxilində xatirə kompleksləri və memorial abidələr yaradılaraq, hadisələrin əyani şəkildə təqdim olunması təmin olunur. Xüsusilə Quba Soyqırımı Memorial Kompleksi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

31 Mart həm də gələcək üçün dərsdir. Bu tarix bizə milli birliyin, dövlətçiliyin və tarixə sahib çıxmağın vacibliyini xatırladır. Tarixi unudan xalq, gələcəyini düzgün qura bilməz. Hər bir vətəndaşın borcu, bu faciəni unutmamaq və gələcək nəsillərə düzgün şəkildə çatdırmaqdır.

Bu gün Azərbaycan xalqı yalnız keçmişi xatırlamır, həm də gələcək üçün bir mesaj verir: milli yaddaşı qorumaq, tarixi həqiqətləri tanıtmaq və ədaləti bərpa etmək hər birimizin vəzifəsidir. 31 Mart – bir xalqın sındırılmayan iradəsinin, unudulmayan yaddaşının və gələcəyə ötürülən dərsinin simvoludur.