“İnşaatçı-Neftçi” MMC-nin direktoru,
Faiq Zeynalov

Tarix bəzən kitabların səhifələrinə deyil, insan yaddaşına yazılır və nəsildən-nəslə ötürülərək yaşayır. 1918-ci ilin mart hadisələri də məhz belə acı və silinməz xatirələrdən biridir. Bu hadisələr Azərbaycan xalqının üzləşdiyi ən ağır faciələrdən biri kimi yadda qalmış, illər keçsə də öz ağrısını və təsirini itirməmişdir. Bu, təkcə bir dövrün faciəsi deyil, bütöv bir millətin yaddaşına həkk olunmuş qanlı bir tarixdir.

Həmin dövrdə regionda baş verən siyasi proseslər, imperiyaların süqutu, hakimiyyət uğrunda mübarizə və ümumi xaos vəziyyəti daha da gərginləşdirmişdi. İnsanlar qeyri-müəyyənlik içində yaşayır, sabahın nə gətirəcəyini bilmədən qorxu və narahatlıq içində günlərini keçirirdilər. Dövlət idarəçiliyinin zəifləməsi isə dinc əhalini müdafiəsiz vəziyyətə salmışdı.

Məhz bu qarışıqlıqdan istifadə edən silahlı dəstələr azərbaycanlılara qarşı planlı və sistemli hücumlara başladılar. Bu hücumlar sadəcə hərbi qarşıdurma deyildi, açıq şəkildə mülki əhaliyə qarşı yönəlmiş qəddar zorakılıq aktları idi. İnsanların milli kimliyinə görə hədəf alınması bu hadisələrin məqsədinin nə qədər amansız olduğunu bir daha sübut edirdi.

Bakıda başlayan qırğınlar çox qısa zaman ərzində geniş vüsət aldı. Şəhər xaosa qərq oldu, küçələrdə qan axdı, evlər talan edildi. İnsanlar öz doğma ocaqlarında, ailələrinin yanında amansızcasına qətlə yetirilirdi. Bu hadisələr təkcə fiziki dağıntılarla yox, insanların ruhunda açılan sağalmaz yaralarla yadda qaldı.

Şamaxı və Quba kimi bölgələrdə isə vəziyyət daha da dəhşətli idi. Kəndlər yandırılır, yaşayış məntəqələri yerlə-yeksan edilirdi. İnsanlar diri-diri odlara atılır, heç bir mərhəmət göstərilmədən məhv edilirdi. Quba ərazisində sonradan aşkarlanan kütləvi məzarlıqlar bu faciənin miqyasını və vəhşiliyini bütün dünyaya nümayiş etdirdi.

Bu hadisələr nəticəsində minlərlə insan həyatını itirdi, minlərlə ailə evsiz-eşiksiz qaldı, yüzlərlə insan doğma torpaqlarından didərgin düşdü. Bu, təkcə bir dövrün itkisi deyil, bütöv bir xalqın taleyinə vurulan ağır zərbə idi. Hər bir itirilən həyat bir ailənin, bir nəslin faciəsi demək idi.

Uzun illər ərzində bu hadisələr haqqında açıq danışmaq mümkün olmadı. Sovet dövründə tarix susduruldu, həqiqətlər gizlədildi və bu faciə unudulmağa məhkum edildi. Lakin xalqın yaddaşından bu acı hadisələri silmək mümkün olmadı – o xatirələr nəsillər boyu yaşamağa davam etdi.

Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra bu hadisələrə yenidən qayıdıldı və onlara haqq etdiyi tarixi-siyasi qiymət verildi. 31 mart rəsmi olaraq Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü kimi qeyd olunmağa başlandı. Bu addım həm tarixi ədalətin bərpası, həm də həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Bu gün biz həmin faciəni yad edərək yalnız keçmişi xatırlamırıq, eyni zamanda tarixdən dərs götürürük. Bu hadisələr bizə birliyin, həmrəyliyin və güclü dövlətin nə qədər vacib olduğunu bir daha göstərir. Keçmişin acıları gələcəyin daha möhkəm qurulması üçün bizə yol göstərir.

1918-ci ilin mart hadisələri Azərbaycan xalqının yaddaşında əbədi yaşayacaq. Bu faciə nə unudulacaq, nə də unudulmasına icazə veriləcək. Çünki bu yaddaş bizim kimliyimiz, tariximiz və gələcəyimizdir.