Cinayət Prosesi Elminə Həsr Olunmuş Ömür və Hüquqi Düşüncənin Dərinliyi [xfgiven_qirmizi] [/xfgiven_qirmizi]
Ədalətin yalnız qanun maddələrində deyil, həm də insan vicdanında yaşadığını sübut edən nadir hüquqşünaslardan biri olan Ərəstun Qasımov, Azərbaycan hüquq elminin müasir simasını formalaşdıran aparıcı simalardandır. Onun elmi və pedaqoji fəaliyyəti təkcə auditoriya divarları ilə məhdudlaşmır, bütövlükdə hüquq düşüncəsinin cəmiyyətə düzgün ötürülməsinə xidmət edir. Hüquq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent kimi qazandığı elmi status, onun illər boyu apardığı dərin tədqiqatların, prinsipial mövqeyinin və əzmkar əməyinin təbii nəticəsidir.
Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinin “Cinayət prosesi” kafedrasının müdiri kimi Ərəstun Qasımov bu sahədə elmi idarəetmənin məsuliyyətini yüksək peşəkarlıqla daşıyır. O, kafedraya rəhbərlik etdiyi müddətdə yalnız tədris prosesinin təşkili ilə kifayətlənməyərək, cinayət prosesi elminin müasir çağırışlara uyğun inkişafını əsas məqsəd kimi müəyyənləşdirib. Onun rəhbərliyi altında formalaşan elmi mühit, gənc hüquqşünasların tənqidi düşüncə və ədalət duyğusu ilə yetişməsinə zəmin yaradır.
Ərəstun Qasımovun elmi baxışları geniş coğrafiyanı əhatə edir. O, respublikamızda, eləcə də Rusiya, Ukrayna, Qazaxıstan, Avstriya və digər xarici ölkələrdə keçirilən beynəlxalq elmi-praktiki konfranslarda fəal iştirak edərək Azərbaycan hüquq elminin səsini dünya akademik mühitində layiqincə çatdırıb. Bu çıxışlar təkcə fərdi elmi nailiyyət deyil, həm də ölkəmizin hüquqi düşüncə potensialının beynəlxalq səviyyədə tanınmasına xidmət edib.
Onun tədqiqat sahələri hüquq mühafizə orqanlarının fəaliyyəti, cinayət prosesi, məhkəmə nitq mədəniyyəti, müdafiə funksiyasının müasir problemləri və cinayət prosesində sübutlar kimi fundamental istiqamətləri əhatə edir. Bu mövzular üzərində apardığı araşdırmalar, hüququn yalnız formal mexanizm deyil, insan taleyinə birbaşa təsir edən canlı sistem olduğunu ortaya qoyur. Ərəstun Qasımov üçün cinayət prosesi, sadəcə prosedur qaydaları deyil, ədalətin reallaşdığı ən həssas mərhələdir.
Məhkəmə nitq mədəniyyəti ilə bağlı elmi yanaşmaları xüsusilə diqqətəlayiqdir. O, hüquqşünasın sözünün gücünü, arqumentin etik çərçivəsini və məhkəmə mühitində peşəkar davranışın əhəmiyyətini daim ön plana çəkir. Onun fikrincə, məhkəmə zalında deyilən hər bir söz insan taleyinə təsir edə biləcək məsuliyyət daşıyır və bu məsuliyyət hüquqşünasın mənəvi dünyası ilə birbaşa bağlıdır.
Müdafiə funksiyasının müasir problemləri ilə bağlı mövqeyi isə Ərəstun Qasımovun hüquqi humanizmini açıq şəkildə nümayiş etdirir. O, müdafiə institutunun güclü olmasını hüquqi dövlətin əsas dayaqlarından biri kimi qiymətləndirir və bu sahədə hüquq normalarının təkmilləşdirilməsini zəruri hesab edir. Onun elmi işlərində müdafiə tərəfinin hüquqlarının real təminatı, ədalətli məhkəmə prinsipinin ayrılmaz hissəsi kimi təqdim olunur.
Cinayət prosesində sübutlar mövzusu onun elmi fəaliyyətində xüsusi yer tutur. Sübutların toplanması, qiymətləndirilməsi və məhkəmə baxışında təqdim edilməsi məsələlərinə yanaşması, hüquq mühafizə orqanlarının fəaliyyətində şəffaflığın və qanunçuluğun vacibliyini vurğulayır. Bu yanaşma, hüquqi səhvlərin qarşısının alınması və günahsız insanların müdafiəsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Ərəstun Qasımovun fəaliyyəti yalnız elmi müstəvi ilə məhdudlaşmır. O, cəmiyyət qarşısında sosial məsuliyyətini dərk edən ziyalı kimi şəhid ailələrinə və qazilərə xüsusi həssaslıqla yanaşır. Onların hüquqlarının qorunması, sosial problemlərinin həlli istiqamətində göstərdiyi mənəvi və hüquqi dəstək, onun vətəndaş mövqeyinin bariz göstəricisidir. Bu dəstək rəsmi çərçivələrlə deyil, səmimi insanlıq duyğusu ilə həyata keçirilir.
Vətənpərvərlik onun həyat mövqeyinin ayrılmaz hissəsidir. Ərəstun Qasımov üçün hüquq elmi, dövlətin güclənməsinə, cəmiyyətin sabitliyinə və milli maraqların qorunmasına xidmət etməlidir. O, hüquqşünasın dövlətçilik düşüncəsinə malik olmasını, milli dəyərlərə bağlılığını hər zaman önəmli hesab edir və bu prinsipləri həm tədrisdə, həm də elmi fəaliyyətində təbliğ edir.
Azərbaycan dövlətçiliyinə sadiqliyi, onun bütün fəaliyyət xəttində açıq şəkildə hiss olunur. Ulu öndərin müəyyənləşdirdiyi hüquqi dövlət konsepsiyasının inkişaf etdirilməsi, müasir dövrdə bu xəttin davamlılığının təmin olunması onun düşüncəsində mühüm yer tutur. Bu baxımdan o, ölkəmizin hüquqi sisteminin möhkəmlənməsini milli təhlükəsizliyin əsas tərkib hissəsi kimi dəyərləndirir.
Cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən hüquqi islahatlara verdiyi dəstək, Ərəstun Qasımovun dövlətə və dövlət başçısına olan etimadının göstəricisidir. O, bu islahatların hüquq sistemində şəffaflığın, insan hüquqlarının və qanunun aliliyinin daha da güclənməsinə xidmət etdiyini elmi əsaslarla izah edir və bu prosesin akademik müstəvidə təbliğinə xüsusi önəm verir.
Pedaqoq kimi Ərəstun Qasımov tələbələrinin yalnız peşəkar hüquqşünas deyil, həm də vicdanlı vətəndaş kimi yetişməsini qarşısına məqsəd qoyur. Onun dərslərində hüquq maddələri həyat nümunələri ilə izah olunur, ədalət anlayışı abstrakt termin kimi deyil, real dəyər kimi təqdim edilir. Bu yanaşma, tələbələrdə hüquqa qarşı məsuliyyətli münasibətin formalaşmasına səbəb olur.
Elmi rəhbər kimi gənc tədqiqatçılara verdiyi dəstək, onun akademik məktəb yaratmaq bacarığını nümayiş etdirir. O, gənclərin sərbəst düşünməsinə, elmi mübahisələrdə fəal iştirakına şərait yaradır və onların hər bir uğurunu öz şəxsi nailiyyəti kimi qəbul edir. Bu münasibət, elmi mühitdə sağlam və yaradıcı atmosferin formalaşmasına xidmət edir.
Ərəstun Qasımovun fəaliyyəti bütövlükdə hüquq elmi ilə dövlətçilik düşüncəsinin vəhdətini təcəssüm etdirir. O, elmi biliklə milli məsuliyyəti, peşəkarlıqla mənəvi dəyərləri bir araya gətirən nadir ziyalılardandır. Bu keyfiyyətlər onu yalnız akademik mühitdə deyil, cəmiyyətin geniş təbəqələrində də hörmət və nüfuz sahibi edən əsas amillərdəndir.
Bu gün Ərəstun Qasımovun adı Azərbaycan hüquq elminin etibarlı, prinsipial və dövlətə bağlı simalarından biri kimi çəkilir. Onun elmi irsi, pedaqoji fəaliyyəti və vətəndaş mövqeyi gələcək nəsillər üçün örnək olmaqla yanaşı, hüquqi dövlət quruculuğunda mühüm mənəvi dayaq rolunu oynayır.
